Art-B

Zabezpieczenie prokuratorskie

Celem zabezpieczenia jest przeciwdziałanie utrudnianiu lub uniemożliwianiu wykonania przyszłego orzeczenia[1]. Ustanowienie zabezpieczenia majątkowego oraz jego sprawne wykonanie jest gwarantem efektywności całego postępowania, osiągnięcia jego celów, szczególnie kompensacyjnego. Jednakże z uwagi na to, iż postępowanie karne jest sposobem realizacji norm prawa karnego, środki przymusu procesowego winny być traktowane „wyłącznie jako wyraz niezbędnego rygoryzmu postępowania karnego”[2]. Zabezpieczenie majątkowe jest środkiem, które obok poręczenia majątkowego, kary porządkowej, przymusowego odebrania rzeczy, zatrzymania przesyłek i korespondencji, przeszukania, wkracza w sferę praw majątkowych osób, wobec których są stosowane.

Zastosowanie zabezpieczenia majątkowego wywołuje skutek w postaci niemożności swobodnego dysponowania swoim mieniem przez osobę korzystającą z domniemania niewinności. Zatem zabezpieczenie majątkowe ingeruje w mienie, poprzedzając prawomocne orzeczenie o nim przez Sąd.

W związku z powyższym w doktrynie postuluje się, aby korzystać z tej instytucji jedynie wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że oskarżony może przedsięwziąć zabiegi zmierzające do udaremnienia wykonania orzeczenia w przedmiocie kar majątkowych, środków karnych lub zasądzonego roszczenia cywilnego. Ustawodawca stosowanie zabezpieczenia majątkowego uzależnia jedynie od popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, środki karne o charakterze majątkowym lub zasądzić odszkodowanie, nie czyniąc przy tym konieczności spełnienia innych warunków.

Zgodnie z treścią art. 291 § 1 k.p.k. zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego może nastąpić w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne, albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zabezpieczenie roszczeń o naprawienie szkody może mieć miejsce w przypadku popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu lub wyrządzenia przestępstwem szkody w mieniu – art. 291 § 2 k.p.k.

W świetle przytoczonych regulacji jedyną przesłanką materialną sięgnięcia po ten środek jest to, aby stosowany był on wobec oskarżonego lub podejrzanego. W przypadku tymczasowego zajęcia mienia ruchomego dokonywanego przez policję prawodawca posługuje się pojęciem osoby podejrzanej, przy czym prokurator winien w terminie 7 dni od jego dokonania wydać postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, albowiem jego brak skutkuje upadkiem tymczasowego zajęcia ipso iure (art. 295 k.p.k.). De lege lata nie zachodzi konieczność spełniania innych dodatkowych warunków poza wskazanymi powyżej stanowiącymi condictio sine qua non dopuszczalności orzekania o zastosowaniu środka przymusu w postaci zabezpieczenia majątkowego. Z oczywistych względów nie będzie stosowane zabezpieczenie, gdy brak jest majątku, na którym mogłoby nastąpić zabezpieczenie majątkowe.

Zabezpieczenie majątkowe występuje jako zabezpieczenie grożącej grzywny i środków karnych o charakterze majątkowym (przepadek, nawiązka, świadczenie pieniężne, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę) oraz jako zabezpieczenie roszczeń o naprawienie szkody. Stanowi jeden ze środków przymusu. Ponadto ustawodawca przewidział w art. 69 § 2 k.p.k. możliwość zabezpieczenia roszczeń powoda cywilnego w postępowaniu adhezyjnym.

Zabezpieczenie majątkowe jako środek przymusu w postępowaniu przygotowawczym

W postępowaniu przygotowawczym prokurator jest podmiotem uprawnionym do stosowania środka przymusu w postaci zabezpieczenia majątkowego, co expressis verbis przewiduje art. 293 § 3 k.p.k. Przepis ten dotyczy stosowania zabezpieczeń majątkowych, o których mowa w Rozdziale 32 k.p.k., albowiem zabezpieczenie roszczeń powoda cywilnego posiada oddzielną regulację.

 W postępowaniu przygotowawczym w świetle dyspozycji art. 293 § 1 k.p.k. postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydaje prokurator, w którym winien określić zakres i sposób zabezpieczenia – art. 293 § 1 k.p.k. in fine. Z kolei, zgodnie z brzmieniem przepisu art. 69 § 2 k.p.k. prokurator orzeka w przedmiocie wniosku o zabezpieczenie roszczenia majątkowego wynikającego bezpośrednio z popełnienia przestępstwa, zgłoszonego w powództwie cywilnym w toku postępowania przygotowawczego, na którego postanowienie co do zabezpieczenia roszczenia przysługuje zażalenie do sądu. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że prokurator w postępowaniu przygotowawczym musi ustosunkować się co do wniosku pokrzywdzonego o zabezpieczenie roszczeń złożonego na podstawie art. 69 § 2 k.p.k. Natomiast zabezpieczenie majątkowe na podstawie art. 291 § 2 k.p.k. następuje z urzędu, nie jest wymagany żaden wniosek. Pokrzywdzony, składając wniosek o naprawienie szkody, o którym mowa w art. 46 § 1 k.k., nie może złożyć wniosku o zabezpieczenie roszczenia. Może jednak zwrócić się do prokuratora o zabezpieczenie jego roszczenia w trybie art. 291 § 2 k.p.k.

Przed zastosowaniem środka przymusu w postaci zabezpieczenia majątkowego, już w początkowym stadium postępowania przygotowawczego prokurator winien zbierać informacje o stanie majątkowym osoby podejrzanej, jak również o rzeczach i prawach majątkowych podlegających zabezpieczeniu, a będących we władaniu innych osób.

W tym celu powinny być wykorzystane dostępne bazy danych, zwłaszcza urzędów skarbowych, sądów rejestrowych, urzędów gminnych rejestrujących działalność gospodarczą osób fizycznych.

Prokurator, w razie potrzeby, powinien na podstawie przepisów Prawa bankowego zasięgać informacji o obrotach i stanach rachunków bankowych w związku z toczącą się sprawą. Należy jednak stwierdzić, że art. 105 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 z późn. zm.) wyposaża prokuratora w prawo zwrócenia się o udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową jedynie w związku z toczącym się przeciwko posiadaczowi rachunku bankowego postępowaniem karnym lub karnym skarbowym. Zatem prokurator może zwrócić się do banku o udzielenie informacji o obrotach i stanie rachunku bankowego tylko podejrzanego w rozumieniu art. 71 § 1 k.p.k., czyli prokurator musi wiedzieć, iż podejrzany posiada w konkretnym banku rachunek.

Categories: Art-B

Tagged as:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s